สหกรณ์ คือ คณะบุคคลซึ่งรวมกลุ่มกันโดยสมัครใจ เพื่อดำเนินวิสาหกิจหรือกิจกรรมทางสังคม ตาม หลักการช่วยตนเอง และช่วยเหลือซึ่งกันและกัน โดยมีการควบคุมตามหลักประชาธิปไตย
     คุณค่าของสหกรณ์ สหกรณ์ยึดมั่นในคุณค่าของการช่วยตนเอง ความรับผิดชอบของตนเอง การเป็น ประชาธิปไตย การมีสิทธิ์เท่าเทียมกัน ความเที่ยงธรรม และความสามัคคี สมาชิกมีความเชื่อมั่นในคุณค่าทาง จริยธรรมของความสุจริต ความโปร่งใส ความรับผิดชอบต่อสังคม และความเอื้ออาทรต่อผู้อื่น โดยดำเนิน ตามแบบแผนและขนบธรรมเนียมของผู้ริเริ่มการสหกรณ์

     ในการดำเนินงานของสหกรณ์นั้น สมาชิกในที่ประชุมใหญ่ของสหกรณ์จะเป็นผู้เลือกทั้งคณะกรรมการ ดำเนินการเข้ามาบริหารงาน ให้เป็นไปตามวัตถุประสงค์และนโยบายของสหกรณ์

     คณะกรรมการดำเนินการสหกรณ์ มีวาระอยู่ในตำแหน่งคราวละ 2 ปี นับแต่วันเลือกตั้ง ในวาระเริ่มแรก เมื่อครบหนึ่งปีนับแต่วันเลือกตั้งให้กรรมการดำเนินการสหกรณ์ออกจากตำแหน่งเป็นจำนวนหนึ่งในสองของ กรรมการดำเนินการสหกรณ์ทั้งหมดโดยวิธีจับฉลาก และให้ถือว่าเป็นการพ้นจากตำแหน่งตามวาระ

     กรรมการดำเนินการสหกรณ์ ซึ่งพ้นจากตำแหน่งอาจได้รับเลือกตั้งอีกได้ แต่ต้องไม่เกินสองวาระติดต่อกัน

      ในการจัดการสหกรณ์นั้น คณะกรรมการดำเนินการถือว่าเป็นบุคคลที่มีความสำคัญต่อการจัดการสหกรณ์ เป็นอย่างยิ่ง คณะกรรมการฯ ทำหน้าที่เป็นตัวแทนของสมาชิกในการดำเนินงานควบคุม กำกับดูแล และตรวจสอบ กรปฏิบัติงานของฝ่ายจัดการตามแผนผังโครงสร้างดังนี้

      ดังนั้น การที่สมาชิกเลือกตั้งคณะกรรมการดำเนินการขึ้นมานั้น ก็เพื่อทำหน้าที่ดำเนินการแทนสมาชิก สหกรณ์ คณะกรรมการจึงทำหน้าที่เป็นตัวแทนของผู้ใช้บริการ ไม่ใช่ทำหน้าที่แทนผู้ลงทุน เช่น คณะกรรมการ ของบริษัท ดังนั้นหน้าที่คณะกรรมการการดำเนินการสหกรณ์ จึงต้องแยกจากฝ่ายจัดการอย่างชัดเจน ดังนี้

1. อำนาจทั่วไป
      เป็นผู้ควบคุมดูแลตรวจสอบการบริหารกิจการสหกรณ์ทั้งปวงให้เป็นไปตามกฏหมาย ข้อบังคับ และ มติแห่งที่ประชุมใหญ่ เพื่อให้เกิดผลดีแก่สหกรณ์ ดังนั้นการกำหนดนโยบาย การพิจารณษวินิจฉัยตัดสินปัญหา ในการดำเนินงานโดยรับผิดชอบต่อที่ประชุมใหญ่(สมาชิก)

2. เรื่องทั่วไป
     เป็นผู้ดูแลและตรวจสอบ
     2.1 ดำเนินการให้การรับสมาชิกและให้สมาชิกออกจากสหกรณ์ การถือหุ้น การออกใบหุ้น การจ่ายคืนค่าหุ้น และเงินปันผลคืนสมาชิกเป็นไปด้วยความถูกต้องเรียบร้อย
     2.2 การรับฝากเงิน การกู้ยืมเงิน การให้เงินกู้ และการฝากหรือการลงทุนเงินของสหกรณ์
     2.3 การเรียกประชุมใหญ่ การแต่งตั้งที่ปรึกษา
     2.4 การควบคุมการออกใบรับ
     2.5 ดูแลให้สมาชิกปฏิบัติการตามกฎหมาย ข้อบังคับ ระเบียบ มติ และคำสั่งของสหกรณ์
     2.6 การฟ้อง ต่อสู้ หรือดำเนินคดีของสหกรณ์

3.เรื่องเกี่ยวกับการบริหารงาน
     3.1 จ้างและเลิกจ้างผู้จัดการ และต้องให้มีการทำสัญญา การหลักทรัพย์ประกันตามสมควร
     3.2 กำหนดอัตราเงินเดือน ตำแหน่งหน้าที่ กรอบ ขอบเขต และความรับผิดชอบของอัตรากำลังรวมถึงการจัดทำผังโครงสร้างการบริหารงานให็สอดคล้องกับการดำเนินงานและวัตถุและสงคของสหกรณ์
     3.3 กำหนดระเบียบต่าง ๆ ของสหกรณ์ เพื่อการตรวจสอบ ควบคุม ดูแลการบริหารงานให้เป็นไปตามเป้าหมาย
     3.4 พิจารณาสถานที่ตั้งของสหกรณ์และสาขา
     3.5 พิจารณารายงานกิจการประจำเดือนของผู้จัดการ การแสดงรายงานฐานะทางการเงิน งบดุลงบกระแสเงินสด งบกำไร - ขาดทุน
     3.6 จัดให้มีการทำบัญชี ทะเบียนต่าง ๆ จัดให้มีการสอบบัญชีโดยบุคคลภายนอกเป็นประจำ เสนอผลการสอบบัญชีให้สมาชิกทราบในที่ประชุมใหญ่ประจำปี ซึ่งมีการรายงานฐานะทางการเงินและการดำเนินงานของสหกรณ์ต่อสมาชิกสหกรณ์ทราบด้วย
     3.7 กรรมการดำเนินการต้องดูแลการดำเนินงานของสหกรณ์ให้เป็นไปตามวัตถุประสงค์ และนโยบายที่กำหนดไว้ เพื่อให้เกิดประโยชน์สูงสุดแก่สมาชิกของสหกรณ์ ตลอดจนดำเนินการให้เกิดผลดีที่สุดต่อขบวนการสหกรณ์
     3.8 พิเคราะห์และปฏิบัติตามหนังของนายทะเบียนสหกรณ์ รองนายทะเบียนสหกรณ์ ผู้ตรวจสอบกิจการ ผู้สอบบัญชี หรือพนักงานเจ้าหน้าที่ ซึ่งนายทะเบียนสหกรณ์มอบหมาย
     3.9 การแต่งตั้งและถอดถอนคณะอนุกรรมการหรือคณะทำงาน เพื่อประโยชน์ในการดำเนินกิจการของสหกรณ์

4. เรื่องที่เกี่ยวกับสมาชิก
     4.1 การเรียกประชุมใหญ่
     4.2 การเสอนรายงานประจำปีแสดงผลงานและงบดุล
     4.3 การพิจารณาและจัดทำข้อเสนอเกี่ยวกับการจัดสรรกำไรสุทธิประจำปี เช่น
         ๏ เป็นทุนสำรอง
         ๏ เป็นเงินปันผลตามหุ้นที่ชำระแล้ว
         ๏ เป็นค่าบำรุงสันนิบาตสหกรณ์แห่งประเทศไทย
         ๏ เป็นเงินเฉลี่ยคืนให้แก่สมาชิกตามส่วนธุรกิจที่สมาชิกทำไว้กับสหกรณ์
         ๏ เป็นเงินโบนัสแก่กรรมการและเจ้าหน้าที่
         ๏ เป็นทุนสะสมเพื่อกิจการอย่างใดอย่างหนึ่งหรือหลายอย่าง

5. เรื่องเกี่ยวกับการปฏิบัติงานของกรรมการตามหลักทั่วไป
     5.1 กรรมการต้องไม่เข้าไปก้าวก่ายการดำเนินงานประจำของฝ่ายจัดการสหกรณ์ เว้นแต่ได้รับมอบหมายให้ปฏิบัติหน้าที่เฉพาะการ
     5.2 ไม่หาประโยชน์ส่วนตัวหรือหาประโยชน์ให้พวกพ้อง
     5.3 ไม่ขออภิสิทธิ์หรือทำการค้าติดต่อสหกรณ์เพื่อประโยชน์ส่วนตน

     เพื่อหลีกเลี่ยงการก่อให้เกิดความขัดแย้ง และให้การดำเนินงานเป็นไปด้วยความเรียบร้อยและราบรื่น คณะกรรมการควร
     1. ศึกษากฎหมายสหกรณ์และข้อบังคับของสหกรณ์ตนให้เข้าใจแจ่มแจ้ง
     2. กำหนดระเบียบของสหกรณ์ไว้เป็นขอบในการปฏิบัติงาน
     3. กำหนดอำนาจหน้าที่ของผู้จัดการ เจ้าหน้าที่ให้ชัดเจน เพื่อให้เจ้าหน้าที่คนใดขึ้นตรงต่อหัวหน้าคนใด ระดับความรับผิดชอบ ระดับงาน อำนาจการตัดสินใจต้องผ่านความเห็นชอบของหัวหน้าหรือผู้จัดการ
     4. กำหนดวันประชุมคณะกรรมการดำเนินการไว้แน่นอน เพื่อฝ่ายจัดการเตรียมรายงานเกี่ยวกับผลการดำเนินงานต่างๆ และคณะกรรมการสามารถควบคุมการบริหารงานของฝ่ายจัดการได้อย่างชัดเจน
     5. กำหนดให้มีการจัดการเสนอแผนงานโครงการ การจัดทำงบประมาณ รายได้ รายจ่าย เพื่อพิจารณาเป้าหมายแผนการพัฒนาการเผยแพร่ความรู้แก่สมาชิก และประชาชนทั่วไป ตลอดจนการแก้ไขวินิจฉัยปัญหาต่าง ๆ

4 ก + 2 ง + 1 พ
     4 ก = อย่าโกง - อย่ากิน - อย่ากลั่นแกล้ง - อย่ากีดกัน
     2 ง = อย่าให้เสียเรื่องงาน - อย่าให้เสียเรื่องเงิน
     1 พ = อย่าให้เสียเรื่องเพศ

 

คติธรรมของนักบริหารสหกรณ์

    อักษร 8 คำ : " ดูคนให้ถูก  ดูคนให้เป็น "
             4 ร.  : รู้เรื่องคน รู้เรื่องงาน รู้เรื่องวิชาการ  รู้เรื่องการจัดการ